Kino cyfrowe
Kino cyfrowe : użycie technologii cyfrowej w celu dystrybucji i wyświetlania filmów w kinach. Filmy mogą być dostarczane do kin z użyciem twardych dysków, pojemnych nośników optycznych lub transmitowane przez satelitę i wyświetlane za pomocą cyfrowego projektora połączonego z serwerem. W tradycyjnym kinie analogowym film jest dystrybuowany na taśmie filmowej i wyświetlany za pomocą zwykłego projektora.
Technologia : Organizacja Digital Cinema Initiatives (którą utworzyło w marcu 2002 roku siedem głównych studiów filmowych: The Walt Disney Company, 20th Century Fox, Metro-Goldwyn-Mayer[3], Paramount Pictures, Sony Pictures Entertainment, Universal Studios, Warner Bros. Pictures) opublikowała 20 lipca 2005 roku specyfikację kina cyfrowego w wersji 1.0, zawierającą szczegóły dotyczące systemów wyposażenia i projekcji w kinie oraz procesu przygotowania, kompresji, pakowania, transportu i bezpieczeństwa filmów. Po włączeniu kilkuset poprawek 7 marca 2008 roku wydana została wersja 1.2 standardu[4]. W uzupełnieniu do specyfikacji DCI organizacja National Association of Theatre Owners (NATO) przygotowała dokument Digital Cinema System Requirements[5]. Dokument ten opisuje między innymi użycie sieci czy automatyczne dostarczanie klucza.
Format danych : Zgodnie ze specyfikacją DCI obraz jest kompresowany z użyciem standardu JPEG 2000 zawartego w normie ISO/IEC 15444-1 i wykorzystuje przestrzeń barw CIEXYZ. Dźwięk jest kodowany w formacie Broadcast Wave (24 bity, przepływność 48 kHz lub 96 kHz). Domyślnym zestawem znaków służącym do wyświetlania napisów jest Unicode ISO Latin-1, możliwe jest użycie różnych czcionek. Istnieje także możliwość dodania plików graficznych w formacie PNG przesłaniających oryginalny obraz całkowicie lub częściowo (kanał alfa), które można wykorzystać np. do tworzenia skomplikowanych graficznie podpisów i tytułów w obcym języku. Całość jest umieszczana w kontenerze multimedialnym zgodnym z MXF, z maksymalną wielkością strumienia danych 250 Mbit/s i kodowana szyfrem AES z kluczem o długości 128 bitów. Trzygodzinny film z maksymalnym bitrate (250Mbit/s) wraz z dźwiękiem, dodatkowymi reklamami o długości dwudziestu minut w tej samej rozdzielczości, napisami i trzema tysiącami plików PNG zajmuje 377,3 GB[6].
Zabezpieczenia : Jednym z zabezpieczeń pozwalającym wykryć w którym kinie i o której godzinie została nagrana nielegalna kopia jest dodanie do obrazu i dźwięku generowanego w czasie rzeczywistym "znaku szczególnego", składającego się z 35 bitów. Zawiera on 16 bitowy sygnał czasu odświeżany co piętnaście minut (zerowany co roku) i 19 bitową informację o lokalizacji (524 000 możliwości). Znak musi się znajdować w każdym pięciominutowym segmencie filmu. Musi być niewidoczny/niesłyszalny dla widza i zdolny do przetrwania po nagraniu kamerą z niskim bitrate, konwersji cyfrowo-analogowej, zmniejszeniu rozmiaru, przycinaniu, konwersji formatu itp[7].
Wyświetlanie : Specyfikacja DCI dotycząca cyfrowych projektorów określa trzy standardy wyświetlania: 2K (rozmiar obrazu 2048×1080 pikseli) z prędkością 24 klatek na sekundę, 4K (4096×2160) z prędkością 24 klatek na sekundę oraz 2K z prędkością 48 klatek na sekundę. Serwer z projektorem 2K wyświetla materiał 4K po zmniejszeniu rozdzielczości. Wiodącą techniką wyświetlania obrazu stosowaną w cyfrowych projektorach jest Digital Light Processing opracowana przez Texas Instruments, która wykorzystuje chipy wyposażone w miniaturowe ruchome lustra - DMD. Trzy firmy zakupiły licencję na wykorzystywanie DLP w swoich projektorach: Christie Digital Systems, Barco i NEC. Z DLP konkuruje technologia LCoS opracowywana przez Sony i JVC.
Źródło materiału : W kinie cyfrowym mogą być wyświetlane zarówno filmy nakręcone na tradycyjnej taśmie filmowej 35 mm (które jednak wcześniej muszą zostać poddane procesowi digitalizacji, polegającemu na skanowaniu taśmy w odpowiedniej rozdzielczości 2K, 4K, 6K czy 8K), jak i nakręcone kamerami cyfrowymi. Po pojawieniu się kamer HD i później 2K niektórzy z operatorów i reżyserów zdecydowali się kręcić filmy z użyciem kamer cyfrowych, z pominięciem etapu analogowego (taśmy). W ten sposób swoje filmy zarejestrowali między innymi:
- Bryan Singer - Superman: Powrót, Mel Gibson - Apocalypto (kamera Panavision - Genesis)
- David Fincher - Zodiak, Michael Mann - Miami Vice (Thomson Grass Valley - Viper)
- George Lucas - Gwiezdne wojny: część III - Zemsta Sithów, Robert Altman - Ostatnia audycja, Robert Rodriguez - Sin City (Sony - 750/900/950 HDCAM)
Istnieją też już kamery rejestrujące obraz w rozdzielczości 4K RAW, takie jak RED One[8] i Dalsa Origin[9]. Trwają prace nad zbudowaniem kamer 5K RAW (RED Epic)[10] czy też niedrogich kamer 3K dla filmowców z niewielkim budżetem (RED Scarlet)[11].
Kino cyfrowe 3D : Dwa główne systemy wyświetlania filmów 3D w kinach cyfrowych korzystające z jednego projektora to RealD Cinema i Dolby 3D Digital Cinema. W przeciwieństwie do kin IMAX w tych technologiach, dzięki triple flash[12], można oglądać pełnometrażowe filmy całkowicie w trójwymiarze bez zmęczenia oczu i bólu głowy. Obie z tych technik poważnie redukują ilość światła, jaka dociera do oka widza, co ogranicza maksymalną wielkość ekranu[13].
RealD Cinema : Wykorzystuje sterowany elektronicznie polaryzator Zscreen. System ten wymaga użycia srebrnego ekranu (tylko ekran z tego materiału odbija wystarczającą ilość światła z projektora a także zachowuje jego polaryzację) oraz niedrogich pasywnych okularów polaryzacyjnych, które po projekcji widzowie mogą zabrać do domu. Pierwszym filmem wyświetlanym w tej technologii był Kurczak Mały w listopadzie 2005 roku[14]. W listopadzie 2007 roku, gdy premierę miał Beowulf, firma RealD poinformowała o przekroczeniu liczby 1100 systemów zainstalowanych na świecie. Według szacunków w 2009 roku sięgnie ona 4 - 5 tysięcy[15].
Dolby 3D Digital Cinema : Technologia została opracowana przez firmę Dolby Laboratories. Pierwszy pokaz filmu wyświetlanego w Dolby 3D Digital Cinema miał miejsce 19 października 2007 roku w kinie Point Cinema w Madison w USA[16]. Pierwszy pokaz w Polsce odbył się już po miesiącu, 17 listopada 2007 roku w Multikinie Złote Tarasy w Warszawie[17]. W czerwcu 2008 roku Dolby Laboratories poinformowało o zainstalowaniu 350 egzemplarzy systemu na całym świecie[18].
System ten nie wymaga specjalnych ekranów kinowych, może być zainstalowany wszędzie tam, gdzie znajduje się już projektor cyfrowy spełniający wymagania DCI, do którego domontowuje się kilka podzespołów. Opiera się na techologii "wavelength triplet" opracowanej przez niemiecką firmę Infitec. Filtr krążkowy wielkości płyty CD umieszczony między lampą a cyfrowym projektorem obracając się z dużą prędkością dzieli pasmo świetlne na części. Do lewego i prawego oka jest kierowane pasmo o nieco innym odcieniu. Filtr może być automatycznie opuszczany i podnoszony, co pozwala w prosty sposób przełączać się między 3D a 2D. Na czas projekcji widzowie otrzymują okulary pasywne (nie wymagające zasilania) wielokrotnego użytku. Szkła składają się z 50 warstw, koszt produkcji okularów wynosi około 40 dolarów.
Kino cyfrowe w Polsce : Pierwsze kino cyfrowe w Polsce to Nove Kino Praha w Warszawie, korzystające z projektora 2K. Zostało otwarte w dniu 14 czerwca 2007 roku.
Obecnie w kraju działa kilkadziesiąt kin cyfrowych (lecz najczęściej tylko jedna z kilku sal w kinie jest wyposażona w technologie cyfrowe). Przykładowo "Indiana Jones i Królestwo Kryształowej Czaszki" który miał polską premierę 22 maja 2008 roku prócz kopii analogowych był dystrybuowany również na 15 kopiach cyfrowych, które trafiły do kin w Warszawie (3), Łodzi (2), Rzeszowie (2), Bielsko Białej, Gdańsku, Katowicach, Krakowie, Krośnie, Olsztynie, Szczecinie i Wrocławiu[19].
Prezes Stowarzyszenia Filmowców Polskich Jacek Bromski poinformował, że jesienią 2008 roku rozpocznie się realizacja Narodowego Programu Cyfryzacji Kin. Ma on na celu wyposażenie około 300 małych kin w Polsce w technologię cyfrową[20].
3D : W Polsce we wrześniu 2008 znajdowało się 25 sal kinowych wyposażonych dodatkowo w technologię Dolby 3D Digital Cinema, w tym 12 w sieci Multikino[21].
Na koniec 2007 roku na świecie było zainstalowanych 6456 zestawów kina cyfrowego (z czego 4650 w USA), roczny wzrost wyniósł 115 procent[1]. Według analityków rynku kinowego w 2013 roku niemal połowa kin na świecie przekształci się w kina cyfrowe[2].
Kino cyfrowe stosunkowo łatwo można przystosować do wyświetlania filmów w technologii trójwymiarowej (kino cyfrowe 3D).
W tym artykule symbole 2K oraz 4K oznaczają obraz o rozdzielczości poziomej odpowiednio 2048 i 4096 pikseli.
