Artykulacja
Artykulacja - jeden z elementów dzieła muzycznego określający sposób wydobycia i kształtowania dźwięku. W skład artykulacji wchodzi także frazowanie. Artykulacja nadaje utworowi muzycznemu odpowiedni wyraz i dopełnia go pod względem technicznym.
Istnieje szereg określeń artykulacyjnych, niektóre z nich mają charakter uniwersalny, inne są charakterystyczne dla danego instrumentu.
Sposoby wykonywania dźwięku oraz inne związane z artykulacją środki wykonawcze:
- détaché
- legato
- portato
- staccato
- marcato
- martelé
- spiccato
- sautillé
- gettato
- ricochet
- alzando
- flautando
- frullato
- pizzicato
- col legno
- glissando
- arpegio
- tremolo
- tremolando
- sul tasto
- sul ponticello
- arco
- con sordino
- arco - dla instrumentów smyczkowych oznacza wykonanie przez pocieranie strun smyczkiem
- pizzicato - dla instrumentów smyczkowych wydobycie dźwięku przez szarpnięcie struny palcem
- con legno - dla instrumentów smyczkowych wydobycie dźwięku przez uderzenie struny drzewcem smyczka.
- flażolet - dla instrumentów smyczkowych, gitary i harfy: lekkie dotknięcie struny w odpowiednim miejscu, a dla aerofonów: odpowiednie przedęcie; zmienia się wówczas wysokość i barwa dźwięku
- con sordino - z tłumikiem; dla instrumentów smyczkowych oznacza założenie tłumika na podstawek, dla aerofonów - włożenie go do czary głosowej; dla fortepianu i pianina - użycie (jeśli to możliwe) środkowego pedału
- senza sordino - bez tłumika
- glissando (skrót gliss.) - prześlizgując się
- marcato - podkreślając
- arpeggio - harfowo (niejednoczesne wykonanie akordu, jego składniki są grane szybko w górę lub w dół po kolei)
- tremolo - wibrująco (szybkie powtarzanie jednego dźwięku)
- tremolando - wibrująco (szybkie powtarzanie dwóch dźwięków)
Inne określenia ekspresyjno-interpretacyjne:
- agitato - niespokojnie, burzliwie
- animato - z ożywieniem
- apassionato - gwałtownie
- cantabile - śpiewnie
- con amore - z uczuciem
- con brio - z życiem
- con dolore - z boleścią
- con grazia - z wdziękiem
- dolce - słodko
- espressivo - wyraziście
- feroce - dziko
- giocoso - wesoło
- leggiero - lekko
- martellato - jak gdyby uderzając młotem
- mezza voce - półgłosem
- mormorando - z zamkniętymi ustami (w śpiewie)
- perdendo - zanikając
- pesante - ciężko
- risoluto - śmiało
- scherzando - żartobliwie
- smorzando - tłumiąc, zamierając
- sostenuto - powściągliwie
- sotto voce - półgłosem
- tranquillo - spokojnie
- triste - smutno
Określenia artykulacyjne w grze na gitarze pochodzą z języka hiszpańskiego:
- tirando - po szarpnięciu struny palec pozostaje w powietrzu
- apoyando - po szarpnięciu palec opiera się o sąsiednią strunę
W grze na werblu (i ogólnej grze na zestawie perkusyjnym) stosuje się podział ze względu na:
Wysokość trzymania pałek czyli free stroke:
- Full stroke (od forte do forte fortissimo) - Uderzenie z pałki trzymanej prostopadle do podłoża
- Medium stroke (mezzo) - Forma pośrednia pomiędzy full i low stroke
- Low stroke (od piano pianissimo do piano) - bardzo niskie trzymanie pałek, ok 2 cm nad membraną
- Technikę trzymania pałek:
- Tradycyjna - Trzymanie pałki kciukiem tak, aby pałka przechodziła pomiędzy palcem środkowym a serdecznym
- Amerykańska (standardowa) - pośrednia pomiędzy niemiecką a francuską, luźna i wygodna, użyteczna w graniu na całym zestawie
- Francuska - Trzymanie pałeczki w standardowy sposób (pomiędzy kciukiem a resztą dłoni), z tym że kciuk znajduje się nad resztą dłoni poprzez obrócenie całej dłoni
- Niemiecka - Najbardziej płaska technika, wierzch dłoni jest równolegle usytuowany do membrany. Bardzo głośna, przy użyciu tej samej siły, co w chwycie francuskim, uzyskuje się o wiele głośniejszy dźwięk
Technikę uderzenia
W tej dziedzinie występuje pewna dowolność, wszystko zależy od fantazji muzyka, np. Rim shot - polega na jednoczesnym uderzeniu w obudowę bębna jak i w membranę, co daje specyficzny i głośny dźwięk.
