Hobby: Literatura rosyjska
Hobbiści
Kluby
Kolekcje i galerie
Aktualności
Baza wiedzy
Opis hobby
Literatura rosyjska (ruska) - jedna z słowiańskich literatur europejskich powstała na przełomie X-XI wieku w związku z rozwojem piśmiennictwa i kultury feudalnej Rusi.
Rosyjski Instytut Literacki w Sankt Petersburgu
Historia
Okres staroruski (X-XV wiek)
Fundamentem literatury rosyjskiej jest ustna twórczość ludowa - tzw. byliny, skazy, pieśni, legendy i inne przejawy folkloru. W rozwoju staroruskiej literatury XI-XIV w. znaczną rolę odegrały integralne związki Rusi z Bizancjum i kulturą południowosłowiańską, skąd przeniesione zostały na Ruś m.in. wzorce literatury religijnej. W okresie staroruskim powstała literatura ruska a następnie rozwijała się odmiennie w różnych częściach Rusi na skutek rozbicia dzielnicowego kraju. Największy wpływ na rozwój języka rosyjskiego wywarła północno-wschodnia część kraju (księstwa: Włodzimierskie, Suzdalskie, Rostowskie, Moskiewskie, Białojezierskie, Twerskie, Muromskie, Galickie i inne). Do najważniejszych zabytków literackich okresu staroruskiego należą m.in.: Ewangeliarz Ostromira (1056-1057), Ruska Prawda (najstarsza wersja z XI w.), Powieść minionych lat autorstwa Nestora (1113), Słowo o wyprawie Igora (ok. 1186), Modlitwa Daniela więźnia (XII lub XIII w.), Żywot Aleksandra Newskiego (XIII w.) oraz Zadońszczyzna autorstwa Sofoniusza (XIV w.).
Okres zjednoczeniowy (XV-XVII wiek)
W okresie zjednoczeniowym, zwanym również "okresem moskiewskim" aspiracje zjednoczeniowe Księstwa Moskiewskiego doprowadziły do odbudowy ponadlokalnej, ogólnoruskiej literatury. W okresie tym zanikął ruski język literacki w Wielkim Księstwie Litewskim, ustąpując polskiemu językowi literackiemu.
W XV w. najbardziej wyróżniającymi się osobowościami w literaturze rosyjskiej byli Atanazy Nikitin, autor dzieła, pdt. Podróż za trzy morza (1466-1472) oraz Pachomiusz Logofet, autor Opowieści o książętach Włodzimierskich. Pod koniec XV w. została również sformułowana przez Filoteusza Teoria trzech Rzymów. Do najbardziej popularnych dzieł literackich z przełomu XV i XVI w. należał Domostroj. Najważniejszymi zabytkami literatury XVI-wiecznej są monumentalne, wielotomowe dzieła Wielkie Czetji Mineje oraz Zwód Nikonowski, które stały się oficjalnymi kronikami ówczesnej Rosji. W XVII w. do najznaczniejszych pisarzy należał Awwakum Pietrow, autor pierwszego dzieła autobiograficznego w jęzku rosyjskim, pdt. Żywot protopopa Awwakuma (1672-1673) oraz Symeon Połocki, twórca rosyjskiego wiersza sylabicznego. Z XVII w. pochodzi także inny zabytek literatury rosyjskiej - Synopsis Kijowski (1674). W latach 1675-1677 pisarz i poseł carski Mikołaj Spyfarij napisał dziennik z podróży do Chin, pdt. Podróż przez Syberię do granic chińskich a także Opis Chin oraz Dokument państwowy poselstwa Mikołaja Spyfarija w Chinach. Prace te obok dziennika Marco Pola były jednym z najważniejszych źródeł informacji o Chinach w ówczesnej Europie.
Okres brązowy (XVIII wiek)
W XVIII wieku, w okresie oświecenia, doszło w Rosji do dynamicznego rozwoju wszystkich dziedzin kultury. Utworzono nowe szkoły i uniwersytety zorganizowane na wzór nowożytno-europejski. Okres ten nazywany jest "brązowym" w literaturze rosyjskiej. Do najważniejszych pisarzy tego okresu należą m.in. Antioch Kantemir, Aleksandr Sumarokow, Michaił Łomonosow, Wasilij Trediakowski, Aleksandr Radiszczew, Denis Fonwizin, Gawriła Dierżawin, Aleksandr Gribojedow, Nikołaj Karamzin i przedstawiciel preromantyzmu Iwan Kryłow.
W XVIII wieku rozwija się również literatura rosyjska w łacinie. Do najznaczniejszych rosyjskich pisarzy łacińskich należy Dymitr Kantemir, który także tworzył w językach rosyjskim i mołdawskim.
Okres złoty (XIX wiek)
Wiek XIX nazywany jest często "złotym" w literaturze rosyjskiej. W okresie tym pisali swe dzieła m.in. Aleksander Puszkin, Fiodor Dostojewski, Michaił Lermontow, Lew Tołstoj, Nikołaj Gogol, Aleksandr Nikołajewicz Ostrowski, Iwan Turgieniew, Mikołaj Niekrasow, Wasilij Żukowski, Fiodor Tiutczew, Michaił Sałtykow-Szczedrin, Wissarion Bieliński i Taras Szewczenko (piszący także po ukraińsku).
Filozofami, którzy w owym czasie mieli istotny wpływ na rozwój literatury byli m.in. jeden z twórców anarchizmu Michał Bakunin, Piotr Czadajew, Wissarion Bieliński, Aleksander Hercen, Timofiej Granowski, Iwan Kiriejewski i Nikołaj Danilewski.
W XIX wieku na bazie dialektów zachodnioruskich powstały nowe języki literackie: ukraiński i białoruski, które nawiązywały do tradycji ruskich z byłego Wielkiego Księstwa Litewskiego.
Okres srebrny (1880-1917)
Okres od 1880 do 1917 r. jest nazywany "srebrnym". Ważni pisarze i poeci rosyjscy to m.in.: Anton Czechow, Leonid Andrejew, Aleksandr Błok, Iwan Bunin, Andriej Bieły, Walerij Briusow, Marina Cwietajewa, Siergiej Jesienin, Nikołaj Gumilow, Anna Achmatowa, Welimir Chlebnikow, Konstantin Balmont, Dmitrij Mereżkowski, Zinaida Gippius i Fiodor Sołogub. W okresie tym tworzył również w języku rosyjskim polski poeta Bolesław Leśmian.
Filozofami, którzy w owym czasie mieli istotny wpływ na rozwój literatury byli m.in. Maksim Kowalewski, Piotr Kropotkin i Mikołaj Strachow.
Okres radziecki (1917-1991)
Wielki wpływ na kulturę rosyjską wywarł okres radziecki, w którym w znaczny sposób odstąpiono od tradycyjnych form kultury, usiłując zastąpić je nowymi, socjalistycznymi treściami.
Od 1917 roku zaczyna dominować literatura o tematyce rewolucyjnej, z której następnie rozwinęła się rosyjska literatura radziecka. Do najsławniejszych pisarzy okresu radzieckiego należeli m.in.: Władimir Majakowski, Ilja Erenburg, Izaak Babel, Michaił Bułhakow, Maksim Gorki, Michaił Szołochow, Borys Pasternak, Vladimir Nabokov, Bułat Okudżawa i Włodzimierz Wysocki.
Współczesność
Po rozwiązaniu ZSRR widoczny jest powrót do starych tradycji ruskich przy czym jednocześnie nie próbuje się odrzucać dziedzictwa kulturowego okresu radzieckiego. Po zniesieniu cenzury zaczęły być wydawane teksty do tej pory nieopublikowane w Rosji, m.in. niektóre utwory Aleksandra Sołżenicyna czy Wieniedikta Jerofiejewa. Do obecnie tworzących pisarzy należą m.in.: Władimir Sorokin, Wiktor Pielewin, Boris Akunin, Dmitrij Prigow, Siergiej Łukjanienko i Wiktor Jerofiejew.
Pisarze rosyjscy
- Anna Achmatowa (1889-1966)
- Borys Akunin (1956)
- Izaak Babel (1894-1940)
- Andriej Bieły (1880-1934)
- Aleksandr Błok (1880-1921)
- Valeri Brainin-Passek (1948)
- Josif Brodski (1940-1996)
- Michaił Bułhakow (1891-1940)
- Iwan Bunin (1870-1953)
- Marina Cwietajewa (1892-1941)
- Anton Czechow (1860-1904)
- Welimir Chlebnikow (1885-1922)
- Fiodor Dostojewski (1821-1881)
- Aleksander Gelman (1933)
- Nikołaj Gogol (1809-1852)
- Lew Gomolicki (1903-1988)
- Iwan Gonczarow (1812-1891)
- Maksym Gorki (1868-1936)
- Siergiej Gorodecki (1884-1967)
- Aleksandr Gribojedow (1795-1829)
- Aleksander Grin (1880-1923)
- Mikołaj Gumilow (1886-1921)
- Aleksander Hercen (1812 - 1870)
- Siergiej Jesienin (1895 - 1925)
- Wieniedikt Jerofiejew (1938-1990)
- Wiktor Jerofiejew (1947-)
- Jewgienij Jewtuszenko (ur. 1933)
- Nikołaj Karamzin (1766-1826)
- Nikołaj Klujew (1884-1937)
- Iwan Kryłow (1769-1844)
- Michaił Lermontow (1814-1841)
- Nikołaj Leskow (1831-1895)
- Siergiej Łukjanienko (1968-)
- Władimir Majakowski (1893-1930)
- Osip Mandelsztam (1891-1938)
- Anatolij Marienhof (1897-1962)
- Vladimir Nabokov (1899-1977), pisał także w języku angielskim
- Mikołaj Ostrowski (1904-1936)
- Aleksandr Nikołajewicz Ostrowski (1823-1886)
- Borys Pasternak (1890-1960)
- Wiktor Pielewin (ur.1962)
- Ludmiła Pietruszewska (ur. 1938)
- Andriej Płatonow (1899-1951)
- Aleksander Puszkin (1799-1837)
- Anatolij Rybakow (1911-1998)
- Michaił Sałtykow-Szczedrin (1826-1889)
- Aleksander Sołżenicyn (1918-2008)
- Władimir Sorokin (1955-)
- Dmitrij Strelnikoff (1969-)
- Warłam Szałamow (1907–1982)
- Wadim Szerszeniewicz (1883-1943)
- Taras Szewczenko (1814-1861), pisał także w języku ukraińskim
- Michaił Szołochow (1905-1984)
- Fiodor Tiutczew (1803-1873)
- Aleksiej Konstantinowicz Tołstoj (1817-1875)
- Aleksiej Nikołajewicz Tołstoj (1883-1945)
- Lew Tołstoj (1828-1910)
- Tatiana Tołstoj (1951-)
- Arsienij Tarkowskij (1907-1989)
- Iwan Turgieniew (1818-1883)
- Michaił Zoszczenko (1895-1958)
Dzieła literatury rosyjskiej
- Anna Karenina - Lew Tołstoj
- Archipelag GUŁag - Aleksander Sołżenicyn
- Armia konna - Izaak Babel
- Bajki - Iwan Kryłow
- Bracia Karamazow - Fiodor Dostojewski
- Borys Godunow (poemat) - Aleksander Puszkin
- Cichy Don - Michał Szołochow
- Doktor Żywago - Borys Pasternak
- Domostroj
- Elegie rzymskie - Josif Brodski
- Eugeniusz Oniegin - Aleksander Puszkin
- Idiota - Fiodor Dostojewski
- Jeden dzień Iwana Denisowicza - Aleksander Sołżenicyn
- Martwe dusze - Mikołaj Gogol
- Matka (powieść) - Maksim Gorki
- Mistrz i Małgorzata - Michaił Bułhakow
- Moskwa-Pietuszki - Wieniedikt Jerofiejew
- Niezwykłe przygody Julio Jurentina i jego uczniów... - Ilja Erenburg
- Obłok w spodniach - Włodzimierz Majakowski
- Powieść minionych lat - mnich Nestor
- Rewizor - Mikołaj Gogol
- Słowo o wyprawie Igora
- Szynel - Mikołaj Gogol
- Trzy Siostry - Anton Czechow
- Wiśniowy Sad - Anton Czechow
- Włodzimierz Iljicz Lenin - Włodzimierz Majakowski
- Wojna i pokój - Lew Tołstoj
- Wujaszek Wania - Anton Czechow
- Zbrodnia i kara - Fiodor Dostojewski
- Bajka o rybaku i złotej rybce - Aleksander Puszkin
